Darmowa dostawa kołder obciążeniowych · pozostałe od 300 zł

Power nap – jak krótka drzemka może odmienić Twój dzień

Słuchaj artykułu Google Wavenet 9 min 0:00
Naciśnij play, aby słuchać

Power nap oznacza zaplanowaną drzemkę w ciągu dnia, która kończy się po 10-20 minutach, zanim sen się pogłębi. W badaniu z 2006 roku najlepiej wypadła drzemka 10-minutowa: poprawiła czujność i sprawność od razu po przebudzeniu. Efekt utrzymywał się do 155 minut. Dłuższa drzemka częściej kończy się inercją snu, czyli przejściowym otępieniem po pobudce. Power nap pomaga przy popołudniowym spadku energii, ale nie zastępuje snu nocnego.

Ile powinien trwać power nap?

Power nap powinien trwać około 10 minut snu, a najwyżej 20. Najdokładniej porównano to w badaniu Brooks i Lacka z 2006 roku. Wzięły w nim udział 24 zdrowe młode osoby, które poprzedniej nocy spały około 5 godzin. Każda z nich przeszła drzemki trwające dokładnie 5, 10, 20 i 30 minut snu, a także dzień bez drzemki.

Drzemka zaczynała się o 15:00, a sprawność mierzono przez 3 godziny po niej. Wyniki zestawia tabela:

Długość snu w drzemce [min]Stan zaraz po przebudzeniuCzas utrzymania poprawy [min]
5niewielka poprawa wobec braku drzemkibrak wyraźnego efektu
10natychmiastowa poprawa we wszystkich pomiarachdo 155
20poprawa widoczna dopiero po 35 minutachdo 125
30spadek czujności i sprawności, czyli inercja snudo 155, po ustąpieniu inercji

Wynik dla 10 minut wyjaśnia, dlaczego krótsza drzemka bywa lepsza od dłuższej. Decyduje głębokość snu. Po 10 minutach sen zwykle jest jeszcze płytki, więc pobudka przychodzi łatwo. Po 30 minutach rośnie szansa wejścia w sen głęboki. Wybudzenie z niego daje ciężkość i spowolnienie, które mijają dopiero po pewnym czasie.

Liczba minut nie jest jednak sztywną granicą. Przegląd Hilditch, Dorrian i Banks z 2017 roku sprawdził zalecenie, że drzemka do 30 minut chroni przed inercją. Wyniki badań okazały się niejednoznaczne. Na pojawienie się snu głębokiego wpływa pora dnia i to, ile ktoś spał wcześniej. Po nieprzespanej nocy nawet krótka drzemka może szybciej przejść w sen głęboki. Więcej o etapach snu wyjaśnia artykuł o architekturze snu.

W praktyce czas drzemki w badaniach liczy się od momentu zaśnięcia, a nie od położenia się. Budzik ustawiony na 20 minut od położenia się daje więc mniej faktycznego snu. Ile dokładnie, zależy od tego, jak szybko ktoś zasypia. Normy opisuje artykuł o tym, ile trwa zasypianie u dorosłych.

Co daje power nap według badań?

Power nap przede wszystkim zmniejsza senność i poprawia czujność na kilka godzin. Najszerszy obraz daje metaanaliza Dutheila i współpracowników z 2021 roku. Objęła 11 badań i 381 dorosłych w wieku produkcyjnym. Po drzemce ogólna sprawność poznawcza była lepsza niż bez niej. Najmocniej poprawiała się czujność.

Ta sama metaanaliza zawiera dwie ważne obserwacje. Poprawa utrzymywała się głównie do 120 minut po drzemce. Lepsze wyniki dawały drzemki przed 13:00. Średnia długość drzemki w badaniach wynosiła jednak 55 minut, więc wyniki nie dotyczą tylko klasycznego power nap.

Krótkie drzemki zbadano też osobno. Takahashi i Arito w 2000 roku dali 12 studentom 15-minutową szansę na drzemkę po lunchu. Poprzedniej nocy uczestnicy spali około 3,5 godziny. Średnio przespali 10,2 minuty i nie weszli w sen głęboki. Po drzemce senność była mniejsza, a zadania logiczne rozwiązywali dokładniej niż bez niej.

Nie każde badanie pokazuje poprawę wyników. Hayashi, Ito i Hori w 1999 roku sprawdzili 20-minutową drzemkę w południe u 10 osób, które wyspały się w nocy. Drzemka zmniejszyła senność i poprawiła motywację oraz samoocenę. Wyniki samych zadań się jednak nie zmieniły.

Z tych badań wynika prosty wniosek. Power nap najsilniej działa na senność i czujność, a słabiej i mniej pewnie na złożone zadania umysłowe. Największą różnicę widać po niedospanej nocy. Skutki przewlekłego niedoboru snu opisuje artykuł o tym, jak brak snu wpływa na organizm.

Kiedy i jak zrobić power nap?

Power nap najlepiej zaplanować na wczesne popołudnie, gdy czujność spada naturalnie. Metaanaliza z 2021 roku wskazuje na korzyść drzemek przed 13:00. W cytowanych badaniach drzemki zaczynały się między 12:20 a 15:00. Dokładna godzina zależy od pory pobudki i chronotypu. Osoba wstająca o 5:00 poczuje spadek energii wcześniej niż ktoś, kto wstaje o 9:00.

Przebieg dobrze przygotowanej drzemki wygląda tak:

  • budzik ustawiony na 20 minut od położenia się,
  • miejsce przyciemnione i ciche, z wygodnym oparciem albo leżanką,
  • wyciszony telefon, żeby powiadomienia nie przerywały zasypiania,
  • spokojny powrót do aktywności, bez wstawania w pośpiechu,
  • jasne światło i krótki ruch po przebudzeniu, które przyspieszają rozbudzenie.

Najczęstszym błędem jest drzemka bez budzika. Bez niego 20 minut łatwo zmienia się w godzinę, a wtedy rośnie ryzyko inercji. Drugi błąd to drzemka późnym popołudniem. Zmniejsza ona wieczorną senność i może opóźnić zaśnięcie.

Zaśnięcie nie jest warunkiem udanej przerwy. W badaniu Reynera i Horne’a z 1997 roku skuteczne były także drzemki, w których uczestnicy tylko przysypiali. Spokojny odpoczynek z zamkniętymi oczami ma więc sens nawet wtedy, gdy sen nie przychodzi.

Komfort przykrycia też ma znaczenie, bo chłód i niewygoda utrudniają wyciszenie. Część osób lubi do drzemki lekki nacisk kołdry obciążeniowej. Nie ma jednak badań, które pokazują, że skraca ona zasypianie podczas power nap. Ważniejsze są pora, cisza i kontrola czasu.

Czy coffee nap działa lepiej niż sama drzemka?

Coffee nap, czyli kawa wypita tuż przed krótką drzemką, w badaniu z kierowcami działała lepiej niż sama kofeina. Reyner i Horne sprawdzili to w 1997 roku u 12 sennych osób w symulatorze jazdy. Uczestnicy mieli 30-minutową przerwę przed 2-godzinną, monotonną jazdą po południu.

W przerwie jedna grupa dostała placebo, druga 200 mg kofeiny, a trzecia kofeinę połączoną z drzemką krótszą niż 15 minut. Po placebo senność i liczba zdarzeń drogowych rosły w połowie popołudnia. Sama kofeina obniżyła liczbę zdarzeń do 34% poziomu z placebo. Kofeina z drzemką obniżyła ją do 9%.

W grupie z placebo popołudniowy szczyt senności był widoczny we wszystkich pomiarach. Pokazały go zdarzenia drogowe, ocena uczestników i zapis EEG. Sama kofeina ten szczyt obniżyła. Połączenie kofeiny z drzemką usunęło go całkowicie.

Popularne wyjaśnienie coffee nap opiera się na czasie działania kofeiny. Kofeina nie działa od razu, więc wypita przed drzemką ma zacząć działać w okolicach pobudki. Drzemka zmniejsza senność, a kofeina ma pomóc szybciej się rozbudzić. Badanie z 1997 roku nie mierzyło jednak tego mechanizmu, tylko końcowy efekt.

Badanie było przy tym małe i dotyczyło jazdy w symulatorze, a nie pracy biurowej. Reakcja na kofeinę jest też bardzo indywidualna. Coffee nap po południu może utrudnić wieczorne zasypianie, bo kofeina pozostaje w organizmie przez wiele godzin. Osoby wrażliwe na kofeinę albo z problemami ze snem powinny wybrać samą drzemkę.

Kiedy power nap może zaszkodzić?

Power nap szkodzi głównie wtedy, gdy zabiera senność potrzebną do zaśnięcia wieczorem. Drzemka zmniejsza presję snu, czyli narastającą w ciągu dnia potrzebę snu. Im później i dłużej trwa drzemka, tym mniejsza jest wieczorna senność.

Ryzyko dotyczy przede wszystkim osób z bezsennością. Jeśli zasypianie wieczorem trwa długo, drzemka w ciągu dnia zwykle pogłębia problem. W takiej sytuacji lepiej z niej zrezygnować i oprzeć się na stałych godzinach snu, które opisuje protokół higieny snu.

Ostrożności wymaga też praca zmianowa i jazda samochodem zaraz po drzemce. Inercja snu może przez pewien czas po pobudce wydłużać czas reakcji. Przed prowadzeniem auta warto odczekać, aż minie uczucie ciężkości.

Sygnałem ostrzegawczym jest stała potrzeba drzemki mimo długiego snu w nocy. To nie jest norma. Nadmierna senność w ciągu dnia może wynikać z bezdechu sennego, depresji albo innych chorób. W takiej sytuacji drzemka maskuje problem zamiast go rozwiązywać. Przyczynę powinien ocenić lekarz.

Power nap nie zastępuje też snu nocnego. Kilkanaście minut snu nie daje czasu na pełne cykle snu z fazą głęboką i REM. Krótka drzemka może przejściowo poprawić czujność, ale nie odrobi kilku nieprzespanych nocy. O dłuższej drzemce w porze poobiedniej szerzej opowiada artykuł o drzemce po obiedzie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy 30 minut to jeszcze power nap?

Nie, 30 minut snu to już dłuższa drzemka niż typowy power nap. W badaniu z 2006 roku 30-minutowa drzemka powodowała spadek czujności tuż po przebudzeniu. Poprawa pojawiała się dopiero po ustąpieniu inercji snu. Kto chce wrócić do pracy od razu po drzemce, powinien przespać około 10 minut.

Co zrobić, gdy nie da się zasnąć podczas power nap?

Wystarczy spokojnie leżeć z zamkniętymi oczami aż do dzwonka budzika, bez sprawdzania godziny. Presja szybkiego zaśnięcia zwykle utrudnia wyciszenie. W badaniu z kierowcami skuteczne były również drzemki, w których uczestnicy tylko przysypiali. Przedłużanie drzemki ponad plan, żeby jednak zasnąć, mija się z celem.

Czy power nap pomaga po nieprzespanej nocy?

Tak, krótka drzemka po niedospanej nocy zmniejsza senność i poprawia czujność. W badaniu z 2000 roku uczestnicy po 3,5 godzinie snu przespali w ciągu dnia średnio 10 minut. Byli potem mniej senni i dokładniej rozwiązywali zadania logiczne. Drzemka nie odrabia jednak całego niedoboru snu.

Ile razy dziennie można robić power nap?

Badania dotyczą zwykle jednej drzemki w ciągu dnia, najczęściej po południu. Kilka drzemek dziennie zmniejsza presję snu i może utrudnić wieczorne zasypianie. Stała potrzeba wielu drzemek mimo pełnego snu w nocy powinna skłonić do sprawdzenia przyczyny nadmiernej senności u lekarza.

Na jakich badaniach opiera się artykuł?

Artykuł opiera się na sześciu publikacjach naukowych o krótkich drzemkach:

  • Brooks A., Lack L. (2006), A brief afternoon nap following nocturnal sleep restriction: which nap duration is most recuperative?, Sleep 29(6)
  • Dutheil F. i in. (2021), Effects of a Short Daytime Nap on the Cognitive Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis, International Journal of Environmental Research and Public Health 18(19)
  • Hilditch C.J., Dorrian J., Banks S. (2017), A review of short naps and sleep inertia: do naps of 30 min or less really avoid sleep inertia and slow-wave sleep?, Sleep Medicine 32
  • Takahashi M., Arito H. (2000), Maintenance of alertness and performance by a brief nap after lunch under prior sleep deficit, Sleep 23(6)
  • Hayashi M., Ito S., Hori T. (1999), The effects of a 20-min nap at noon on sleepiness, performance and EEG activity, International Journal of Psychophysiology 32(2)
  • Reyner L.A., Horne J.A. (1997), Suppression of sleepiness in drivers: combination of caffeine with a short nap, Psychophysiology 34(6)

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Przy stałej, nadmiernej senności w ciągu dnia skonsultuj się z lekarzem.

Kołdry obciążeniowe Makumi

Zamień wieczór w rytuał spokojnego snu

Naturalne materiały, ręczne szycie w Polsce i certyfikat OEKO-TEX® Standard 100. Dobierz wagę do swojej masy ciała.