Darmowa dostawa kołder obciążeniowych · pozostałe od 300 zł

Światowy Dzień Drzemki w Pracy – jak krótki sen wpływa na układ nerwowy i jakość snu?

Słuchaj artykułu Google Wavenet 7 min 0:00
Naciśnij play, aby słuchać

Światowy Dzień Drzemki w Pracy przypomina, że krótki sen w ciągu dnia pracy zmniejsza senność i poprawia czujność. Święto wywodzi się z amerykańskiego National Napping Day, który od 1999 roku przypada dzień po wiosennej zmianie czasu. Badania drzemek w pracy dotyczą głównie pracowników zmianowych i załóg samolotów. Najpewniejszy efekt to mniejsza senność pod koniec zmiany. Wpływ na sprawność jest słabszy i zależy od długości drzemki.

Kiedy przypada Światowy Dzień Drzemki w Pracy?

Światowy Dzień Drzemki w Pracy przypada w marcu, ale źródła podają różne daty. Polskie media najczęściej wskazują 12 marca. Pierwowzorem święta jest jednak amerykański National Napping Day o ruchomej dacie. Wypada on w poniedziałek po wiosennym przestawieniu zegarków na czas letni.

National Napping Day stworzyli w 1999 roku William Anthony, profesor Uniwersytetu Bostońskiego, i jego żona Camille. Chcieli przełamać przekonanie, że drzemka w ciągu dnia świadczy o lenistwie. Wybór daty miał prosty powód. Po zmianie czasu wszyscy są o godzinę bardziej niewyspani niż zwykle.

Rozbieżność dat wynika więc z dwóch tradycji. Stała data w marcu jest prostsza do zapamiętania. Ruchoma data lepiej oddaje pierwotny sens święta, czyli reakcję na zmęczenie po zmianie czasu. W Polsce zegarki przestawia się w ostatnią niedzielę marca, więc poniedziałek po zmianie przypada pod koniec miesiąca.

Święto nie ma statusu urzędowego i nie daje pracownikom prawa do drzemki. Jest okazją do rozmowy o zmęczeniu w pracy. W marcu przypada też Światowy Dzień Snu, ustanowiony przez Światowe Stowarzyszenie Medycyny Snu. To osobne wydarzenie, poświęcone snowi nocnemu.

Oba święta łączy ten sam cel: zwrócić uwagę na koszty niewyspania. Dzień Drzemki w Pracy dotyczy jednak wąskiego tematu, czyli odpoczynku w godzinach pracy. Skutki przewlekłego niedoboru snu opisuje artykuł o tym, jak brak snu wpływa na organizm.

Czy drzemka w pracy poprawia wydajność?

Drzemka w pracy wyraźnie zmniejsza senność, a jej wpływ na sprawność jest mniejszy, niż sugeruje popularny przekaz. Najlepiej zbadano to u pracowników zmianowych. Przegląd systematyczny Martin-Gill i współpracowników z 2018 roku objął 13 badań z udziałem ratowników medycznych i podobnych grup.

MiaraEfekt drzemki w pracyZnaczenie statystyczne
Senność pod koniec zmianyumiarkowane zmniejszenieistotne
Zmiana senności od początku do końca zmianyumiarkowane zmniejszenieistotne
Czas reakcji pod koniec zmianymała poprawanieistotna
Zmiana czasu reakcji w trakcie zmianybrak zmianynieistotna

Autorzy przeglądu i tak uznali, że zaplanowane drzemki pomagają pracownikom zmianowym. Wskazali jednak, że wciąż brakuje danych o najlepszej porze i długości drzemki w pracy.

Mocniejsze dowody na poprawę sprawności dają badania w lotnictwie. Zespół NASA pod kierunkiem Marka Rosekinda opisał w 1995 roku zaplanowany odpoczynek pilotów podczas długich lotów. Drzemki w trakcie lotu poprawiły czujność i sprawność w najbardziej wymagającej fazie, czyli przy podejściu i lądowaniu. Ten sam zespół przestrzegał, że inercję snu trzeba uwzględnić przed wprowadzeniem drzemek w pracy.

W pracy biurowej danych jest mniej. Metaanaliza z 2021 roku objęła 11 badań i 381 osób w wieku produkcyjnym, w tym jedną grupę badaną w warunkach pracy. Po drzemce sprawność poznawcza była lepsza, a najbardziej poprawiała się czujność. Szczegóły tych badań opisuje artykuł o power nap.

Jak zaplanować drzemkę w pracy, żeby nie zaszkodziła?

Drzemka w pracy powinna być krótka i zaplanowana tak, żeby inercja snu minęła przed ważnym zadaniem. W pracy dziennej sprawdza się 10-20 minut snu we wczesnym popołudniu. Przy nocnej zmianie rozsądny jest dłuższy limit, ale wciąż z budzikiem.

Badanie Oriyamy z 2024 roku sprawdziło drzemki u 12 kobiet podczas symulowanej pracy nocnej. Drzemki 90-minutowe powodowały inercję snu niezależnie od pory. Drzemki 30-minutowe dawały minimalną inercję. Różnica była wyraźna.

Kolejność kroków przy wprowadzaniu drzemki w pracy wygląda tak:

  • zgoda przełożonego i jasne zasady, kiedy i gdzie można odpocząć,
  • ciche, przyciemnione miejsce poza stanowiskiem pracy,
  • budzik ustawiony na 20 minut, a przy nocnej zmianie na 30 minut,
  • kilka minut na rozbudzenie przed powrotem do zadań wymagających uwagi,
  • brak drzemki tuż przed prowadzeniem pojazdu lub obsługą maszyn.

Najczęstszy błąd to drzemka bez limitu czasu. Długi sen w pracy zwiększa ryzyko inercji, przez co powrót do pełnej sprawności się opóźnia.

Komfort miejsca też ma znaczenie, bo hałas i światło utrudniają wyciszenie. Część osób pracujących przy komputerze korzysta z lekkiego nacisku kołdry obciążeniowej podczas odpoczynku. Brakuje jednak badań, które sprawdzałyby jej wpływ na krótką drzemkę w pracy.

Co mogą zrobić firmy w Światowy Dzień Drzemki w Pracy?

Firmy mogą potraktować to święto jako start programu zarządzania zmęczeniem, a nie jednorazową akcję. Najlepiej zbadany przykład pochodzi z lotnictwa. W 2006 roku zespół Rosekinda ocenił taki program w liniach lotniczych u 29 członków załóg.

Program obejmował edukację o śnie, strategie czujności, zmiany w grafiku i dbałość o zdrowy sen. Po 3,5-godzinnym szkoleniu wynik testu wiedzy wzrósł średnio z 74% do 98% poprawnych odpowiedzi. W wariancie z nowym grafikiem załogi spały o 1 godzinę i 9 minut więcej. Autorzy uznali takie połączenie działań za skuteczny sposób zarządzania zmęczeniem.

Z tego przykładu wynika, że sama zgoda na drzemkę to za mało. Liczy się też grafik, który pozwala się wyspać w nocy. Drzemka w pracy uzupełnia sen, ale nie naprawia grafiku, który regularnie go skraca.

Badania nad drzemkami w pracy wciąż trwają. Protokół badania NAPWORK z 2026 roku zakłada 12-tygodniową próbę z udziałem 80 pielęgniarek i asystentów pielęgniarskich pracujących w 12-godzinnych zmianach. Uczestnicy mają mieć 30-minutową szansę na drzemkę w osobnym, cichym pokoju. Badanie sprawdzi wpływ na wczesne wskaźniki ryzyka chorób serca.

Praktyczny pierwszy krok dla firmy to wyznaczenie cichego pomieszczenia i spisanie prostych zasad korzystania z niego. Więcej o dbaniu o dobrostan pracowników opisuje artykuł o wellbeingu w pracy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w pracy można zrobić sobie drzemkę?

Można, jeśli pozwalają na to zasady obowiązujące w firmie i przełożony. Święto Dnia Drzemki w Pracy nie daje prawa do snu w godzinach pracy. W wielu firmach krótki odpoczynek jest akceptowany, w innych nie. Przy stanowiskach wymagających stałej czujności drzemka może być niedopuszczalna ze względów bezpieczeństwa.

Ile powinna trwać drzemka w pracy?

W pracy dziennej najlepiej sprawdza się 10-20 minut snu. Po takiej drzemce inercja snu jest zwykle niewielka, więc szybko można wrócić do zadań. Przy nocnej zmianie badanie z 2024 roku wskazuje na 30 minut jako wariant z minimalną inercją. Drzemki 90-minutowe dawały wyraźne otępienie po pobudce.

Czy drzemka w pracy poprawia koncentrację?

Drzemka w pracy najpewniej zmniejsza senność, a koncentrację poprawia słabiej. Przegląd 13 badań z 2018 roku wykazał istotny spadek senności pod koniec zmiany. Czas reakcji poprawił się jednak tylko nieznacznie. Większą poprawę sprawności opisano w lotnictwie, przy lądowaniu po drzemce pilotów.

Czy drzemka w pracy może zaszkodzić snowi nocnemu?

Może, jeśli jest długa albo odbywa się późnym popołudniem. Drzemka rozładowuje część presji snu, więc wieczorem senność przychodzi później. Osoby z bezsennością powinny z niej zrezygnować. Wpływ drzemek na sen nocny szerzej opisuje artykuł o drzemce po obiedzie.

Na jakich źródłach opiera się artykuł?

Artykuł opiera się na sześciu publikacjach naukowych i informacjach o historii święta:

  • Martin-Gill C. i in. (2018), Effects of Napping During Shift Work on Sleepiness and Performance in Emergency Medical Services Personnel and Similar Shift Workers: A Systematic Review and Meta-Analysis, Prehospital Emergency Care
  • Rosekind M.R. i in. (1995), Alertness management: strategic naps in operational settings, Journal of Sleep Research
  • Rosekind M.R., Gregory K.B., Mallis M.M. (2006), Alertness management in aviation operations: enhancing performance and sleep, Aviation, Space, and Environmental Medicine
  • Dutheil F. i in. (2021), Effects of a Short Daytime Nap on the Cognitive Performance: A Systematic Review and Meta-Analysis, International Journal of Environmental Research and Public Health
  • Oriyama S. (2024), A 90- followed by a 30-min nap reduces fatigue whereas a 30- followed by a 90-min nap maintains cognitive performance in night work, Sleep Medicine
  • Bouchou Y. i in. (2026), protokół badania NAPWORK, BMJ Open
  • Sleep Review, informacja o historii National Napping Day; Super Express i money.pl, informacje o dacie święta w Polsce

Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani przepisów obowiązujących w miejscu pracy.

Kołdry obciążeniowe Makumi

Zamień wieczór w rytuał spokojnego snu

Naturalne materiały, ręczne szycie w Polsce i certyfikat OEKO-TEX® Standard 100. Dobierz wagę do swojej masy ciała.