Bezdech senny – objawy, przyczyny, diagnostyka i leczenie

Bezdech senny to zaburzenie oddychania podczas snu, w którym dochodzi do powtarzających się przerw w oddychaniu lub istotnego ograniczenia przepływu powietrza. Najczęstszą postacią jest obturacyjny bezdech senny (OSA), związany z okresowym zwężaniem lub zamykaniem się górnych dróg oddechowych podczas snu. Rzadziej występuje centralny bezdech senny (CSA), którego mechanizm jest inny i wiąże się z zaburzeniem sterowania oddychaniem.Do objawów, które mogą wskazywać na OSA, należą przede wszystkim głośne i nieregularne chrapanie, obserwowane przez drugą osobę przerwy w oddychaniu, wybudzenia z uczuciem dławienia lub łapania powietrza oraz nadmierna senność i zmęczenie w ciągu dnia. Samo chrapanie nie oznacza jednak, że dana osoba ma bezdech senny.Ryzyko OSA zwiększają m.in. nadwaga i otyłość, niektóre cechy anatomiczne górnych dróg oddechowych, wiek oraz wybrane czynniki wpływające na oddychanie podczas snu. Objawów nie należy jednak wykorzystywać do samodzielnego stawiania diagnozy.Rozpoznanie obturacyjnego bezdechu sennego wymaga odpowiedniej oceny klinicznej i badania snu. W zależności od sytuacji może to być domowe badanie bezdechu sennego lub pełna polisomnografia. Jednym z parametrów wykorzystywanych do oceny zaburzeń oddychania jest wskaźnik AHI, określający liczbę bezdechów i spłyceń oddychania przypadających na godzinę snu. Wyniku nie powinno się jednak interpretować w oderwaniu od objawów i całego obrazu klinicznego.Leczenie zależy od rodzaju bezdechu, jego nasilenia, objawów, chorób współistniejących i indywidualnej sytuacji pacjenta. W OSA stosuje się m.in. terapię dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych (PAP, w tym CPAP), redukcję masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością, aparaty wewnątrzustne, terapię pozycyjną oraz – u odpowiednio dobranych pacjentów – metody zabiegowe.Głośne chrapanie połączone z obserwowanymi przerwami w oddychaniu, nocnym dławieniem się lub znaczną sennością w ciągu dnia powinno skłonić do konsultacji lekarskiej. Szczególnie ważna jest ocena nadmiernej senności, jeśli pojawia się ona podczas prowadzenia samochodu, obsługi maszyn lub wykonywania innych czynności wymagających pełnej koncentracji.Bezdech senny – najważniejsze informacjePytanie Najważniejsza informacjaCo to jest bezdech senny? Powtarzające się zaburzenia oddychania występujące podczas snuJaki rodzaj występuje najczęściej? Obturacyjny bezdech senny (OSA)Jakie objawy są charakterystyczne? Chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu, dławienie lub łapanie powietrza, nadmierna senność dziennaCzy każde chrapanie oznacza OSA? Nie. Samo chrapanie nie wystarcza do rozpoznania bezdechuKto jest bardziej narażony? Ryzyko zwiększają m.in. nadwaga i otyłość, wiek oraz niektóre cechy anatomiczneJak potwierdza się rozpoznanie? Za pomocą odpowiedniej oceny klinicznej i badania snuCo oznacza AHI? Liczbę bezdechów i spłyceń oddychania przypadających na godzinę snuJak leczy się OSA? Metoda zależy od sytuacji pacjenta; może obejmować PAP/CPAP, redukcję masy ciała, aparaty wewnątrzustne, terapię pozycyjną lub wybrane metody zabiegoweKiedy skonsultować się z lekarzem? Szczególnie przy obserwowanych przerwach w oddychaniu, dławieniu podczas snu lub znacznej senności dziennejJak powstaje obturacyjny bezdech senny?Obturacyjny bezdech senny (OSA) powstaje wtedy, gdy podczas snu dochodzi do powtarzającego się zwężania lub zamykania górnych dróg oddechowych mimo zachowanego wysiłku oddechowego. W efekcie przepływ powietrza może zostać częściowo ograniczony albo czasowo zatrzymany, co prowadzi do spłyceń oddychania lub bezdechów.Do zapadania się dróg oddechowych może dochodzić wskutek współdziałania kilku elementów. Znaczenie mają m.in. budowa anatomiczna gardła i jamy ustnej, napięcie mięśni utrzymujących drożność dróg oddechowych oraz zmiany zachodzące w czasie snu. U części osób zwężeniu mogą sprzyjać np. wąskie górne drogi oddechowe, niektóre cechy budowy żuchwy, powiększone migdałki czy inne nieprawidłowości anatomiczne.W czasie epizodu OSA organizm nadal podejmuje wysiłek oddechowy, ale przepływ powietrza przez górne drogi oddechowe jest utrudniony. Powtarzające się epizody mogą prowadzić do fragmentacji snu, krótkich wybudzeń oraz wahań utlenowania krwi, dlatego OSA może pogarszać jakość nocnego odpoczynku nawet wtedy, gdy osoba nie pamięta większości wybudzeń.Nie należy przy tym utożsamiać OSA z każdym przypadkiem chrapania. Chrapanie może występować bez bezdechu sennego, dlatego rozpoznania nie stawia się wyłącznie na podstawie dźwięków oddychania czy obserwowanych objawów.Kto jest szczególnie narażony na obturacyjny bezdech senny?Ryzyko obturacyjnego bezdechu sennego nie zależy od jednego czynnika. U części osób większe znaczenie ma masa ciała, u innych budowa górnych dróg oddechowych, wiek, pozycja snu lub współistniejące choroby. Kilka czynników może występować jednocześnie.Do najważniejszych czynników zwiększających ryzyko OSA należą:- nadwaga i otyłość – należą do najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka, zwłaszcza gdy tkanka tłuszczowa gromadzi się w okolicy szyi i górnych dróg oddechowych;- niektóre cechy anatomiczne – np. zwężenie górnych dróg oddechowych, budowa żuchwy, przerost migdałków czy inne cechy sprzyjające ograniczeniu przepływu powietrza;- wiek – częstość OSA zwiększa się wraz z wiekiem;- płeć – OSA częściej rozpoznaje się u mężczyzn, ale występuje również u kobiet, a ryzyko może zmieniać się m.in. po menopauzie;- alkohol – spożywany zwłaszcza przed snem może nasilać zapadanie się górnych dróg oddechowych i pogarszać zaburzenia oddychania;- pozycja na plecach – u części pacjentów OSA ma charakter pozycyjny i nasila się podczas snu na wznak;- niektóre leki i substancje – preparaty o działaniu uspokajającym lub wpływające na napięcie mięśni mogą u wybranych osób pogarszać zaburzenia oddychania podczas snu;- wybrane choroby i stany współistniejące – mogą zwiększać prawdopodobieństwo występowania OSA lub wpływać na jego przebieg, ale nie należy automatycznie traktować ich jako bezpośredniej przyczyny zaburzenia.Samo występowanie jednego czynnika ryzyka nie oznacza jeszcze rozpoznania OSA. Z drugiej strony brak otyłości czy typowych cech anatomicznych również nie wyklucza bezdechu sennego. Dlatego przy podejrzeniu OSA znaczenie ma łączne uwzględnienie objawów, czynników ryzyka oraz wyniku odpowiednio dobranego badania snu.Jakie są objawy bezdechu sennego?Objawy obturacyjnego bezdechu sennego (OSA) mogą występować zarówno w nocy, jak i w ciągu dnia. Ponieważ zaburzenia oddychania pojawiają się podczas snu, osoba z OSA nie zawsze jest ich świadoma. Często pierwszym sygnałem są obserwacje partnera lub domowników, którzy zauważają głośne, nieregularne chrapanie, przerwy w oddychaniu albo nagłe nabieranie powietrza po okresie ciszy. W ciągu dnia uwagę może zwracać przede wszystkim nadmierna senność i poczucie niewyspania mimo pozornie wystarczającej długości snu.Objawy w nocy Objawy w ciągu dniagłośne, nieregularne chrapanie nadmierna sennośćobserwowane przerwy w oddychaniu zmęczenie lub poczucie niewyspaniadławienie się lub łapanie powietrza poranne bóle głowynagłe lub częste wybudzenia suchość w ustach po przebudzeniuniespokojny, przerywany sen problemy z koncentracją i uwagączęste oddawanie moczu w nocy rozdrażnienie lub pogorszenie nastrojuwzmożona potliwość podczas snu pogorszenie funkcjonowania w ciągu dniaNie każda osoba z OSA doświadcza wszystkich wymienionych objawów. Samo chrapanie również nie oznacza bezdechu sennego – może występować bez istotnych zaburzeń oddychania podczas snu. Bardziej niepokojące jest połączenie głośnego lub nieregularnego chrapania z obserwowanymi przerwami w oddychaniu, dławieniem się, łapaniem powietrza albo znaczną sennością w ciągu dnia.Objawy dzienne mogą wynikać m.in. z fragmentacji snu i powtarzających się zaburzeń oddychania, przez które sen nie zapewnia odpowiedniej regeneracji. U części osób dominować może senność, u innych zmęczenie, problemy z koncentracją, pogorszenie uwagi lub rozdrażnienie. Z tego powodu OSA bywa początkowo interpretowany jako przemęczenie, stres lub niewystarczająca ilość snu.Szczególnej uwagi wymaga nadmierna senność w sytuacjach wymagających pełnej koncentracji, np. podczas prowadzenia samochodu lub obsługi maszyn. Obserwowane przerwy w oddychaniu, nocne dławienie się lub wyraźna senność dzienna są wskazaniem do konsultacji lekarskiej i oceny, czy potrzebna jest dalsza diagnostyka zaburzeń oddychania podczas snu.Jak diagnozuje się obturacyjny bezdech senny?Rozpoznania obturacyjnego bezdechu sennego (OSA) nie stawia się wyłącznie na podstawie chrapania, senności w ciągu dnia ani obserwowanych przerw w oddychaniu. Objawy mogą wskazywać na zwiększone prawdopodobieństwo OSA, jednak potwierdzenie rozpoznania wymaga oceny klinicznej oraz odpowiednio dobranego badania snu.Pierwszym etapem diagnostyki jest szczegółowy wywiad dotyczący snu i funkcjonowania w ciągu dnia. Lekarz może zapytać m.in. o chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu, dławienie lub łapanie powietrza podczas snu, częste wybudzenia, nadmierną senność oraz problemy z koncentracją. Istotne są również informacje przekazane przez partnera lub inną osobę obserwującą sen pacjenta.Kolejnym elementem jest ocena czynników zwiększających ryzyko OSA, takich jak nadwaga i otyłość, wiek, niektóre cechy anatomiczne górnych dróg oddechowych, spożywanie alkoholu czy występowanie określonych chorób współistniejących. Pomocniczo mogą być wykorzystywane kwestionariusze przesiewowe, np. STOP-Bang lub Skala Senności Epworth. Ich wynik może pomóc ocenić prawdopodobieństwo OSA lub nasilenie senności, ale sam w sobie nie potwierdza ani nie wyklucza rozpoznania.Domowe badanie bezdechu sennego a polisomnografiaU odpowiednio dobranych dorosłych pacjentów z podejrzeniem OSA diagnostyka może obejmować domowe badanie bezdechu sennego (HSAT). Rejestruje ono wybrane parametry związane przede wszystkim z oddychaniem podczas snu, ale nie jest tym samym co pełna polisomnografia wykonywana w laboratorium snu.Polisomnografia (PSG) jest bardziej kompleksowym badaniem. Oprócz parametrów oddechowych może rejestrować m.in. aktywność mózgu, ruchy gałek ocznych, napięcie mięśni, pracę serca i utlenowanie krwi, dzięki czemu umożliwia ocenę snu i występujących podczas niego zaburzeń. Wybór pomiędzy badaniem domowym a polisomnografią zależy od sytuacji klinicznej, objawów, chorób współistniejących oraz rodzaju podejrzewanego zaburzenia snu.Wynik badania nie powinien być interpretowany wyłącznie na podstawie jednej wartości. Jednym z najważniejszych parametrów wykorzystywanych w ocenie OSA jest AHI (Apnea-Hypopnea Index), czyli liczba bezdechów i spłyceń oddychania przypadających na godzinę snu. Pod uwagę bierze się jednak również inne informacje z badania, w tym zaburzenia utlenowania, charakter zdarzeń oddechowych oraz objawy występujące u pacjenta.Ostateczna interpretacja wyniku powinna uwzględniać zarówno badanie snu, jak i cały obraz kliniczny. Dzięki temu możliwe jest nie tylko potwierdzenie lub wykluczenie OSA, ale również określenie jego nasilenia i zaplanowanie odpowiedniego postępowania.Co oznacza wskaźnik AHI w diagnostyce bezdechu sennego?AHI (Apnea-Hypopnea Index) to jeden z podstawowych wskaźników wykorzystywanych do oceny nasilenia obturacyjnego bezdechu sennego (OSA). Określa liczbę bezdechów i spłyceń oddychania przypadających średnio na godzinę snu. Im wyższa wartość AHI, tym więcej zdarzeń oddechowych występuje podczas snu.U osób dorosłych wartości AHI wykorzystuje się m.in. do określenia zakresu nasilenia OSA:AHI u dorosłych Interpretacja< 5/h poniżej progu stosowanego dla OSA5–14,9/h łagodny zakres OSA15–29,9/h umiarkowany zakres OSA≥ 30/h ciężki zakres OSAOznacza to, że AHI 7/h mieści się w zakresie łagodnego OSA, AHI 18/h – umiarkowanego, a AHI 35/h – ciężkiego. Sama wartość AHI nie powinna być jednak traktowana jako jedyna informacja decydująca o znaczeniu zaburzenia ani o wyborze leczenia.W ocenie pacjenta uwzględnia się również objawy, stopień senności w ciągu dnia, zaburzenia utlenowania krwi, charakter zdarzeń oddechowych, choroby współistniejące oraz pozostałe informacje uzyskane podczas badania snu. Dwie osoby z podobnym AHI mogą więc różnić się nasileniem objawów i konsekwencjami zaburzeń oddychania.Warto również pamiętać, że AHI poniżej 5/h nie oznacza automatycznie, że wszystkie zgłaszane problemy ze snem można uznać za nieistotne. Jeżeli występują niepokojące objawy, takie jak obserwowane przerwy w oddychaniu, nocne dławienie się czy znaczna senność dzienna, wynik badania powinien zostać oceniony w szerszym kontekście klinicznym.AHI pomaga określić nasilenie OSA, ale nie powinno być interpretowane samodzielnie. Ostateczna ocena wyniku należy do lekarza lub specjalisty zajmującego się diagnostyką zaburzeń oddychania podczas snu.Obturacyjny a centralny bezdech senny – czym się różnią?Obturacyjny bezdech senny (OSA) i centralny bezdech senny (CSA) prowadzą do zaburzeń oddychania podczas snu, ale ich mechanizm jest inny. W OSA problem wynika przede wszystkim z powtarzającego się zwężania lub zamykania górnych dróg oddechowych. W CSA zaburzenie dotyczy natomiast sterowania oddychaniem – podczas części zdarzeń oddechowych zanika wysiłek oddechowy.Cecha OSA – obturacyjny bezdech senny CSA – centralny bezdech sennyGłówny mechanizm zwężenie lub zamknięcie górnych dróg oddechowych zaburzenie sterowania oddychaniemWysiłek oddechowy podczas zdarzenia jest zachowany może zanikaćCzęstość występowania najczęstsza postać bezdechu sennego znacznie rzadszaChrapanie często występuje nie musi występowaćDiagnostyka ocena kliniczna i odpowiednio dobrane badanie snu wymaga dokładnej oceny charakteru zdarzeń oddechowych oraz ich przyczynyLeczenie zależy od nasilenia OSA, objawów i sytuacji pacjenta zależy od rodzaju CSA, jego przyczyny i chorób współistniejącychNajważniejszą różnicą jest więc obecność wysiłku oddechowego. W obturacyjnym bezdechu sennym organizm nadal próbuje oddychać, ale przepływ powietrza jest ograniczony przez zwężone lub zamknięte górne drogi oddechowe. W centralnym bezdechu sennym problem nie wynika z ich mechanicznego zamknięcia – podczas zdarzenia może dochodzić do zaniku wysiłku oddechowego.Różnić może się również obraz kliniczny. Chrapanie jest częstym objawem OSA, ale w CSA nie musi występować. Z kolei takie dolegliwości jak przerywany sen, wybudzenia, zmęczenie czy senność w ciągu dnia mogą pojawiać się w obu zaburzeniach i nie pozwalają samodzielnie określić rodzaju bezdechu.Rozróżnienie OSA i CSA ma znaczenie przede wszystkim dla dalszej diagnostyki i leczenia. Nie należy traktować centralnego bezdechu sennego jako odmiany OSA ani stosować automatycznie tych samych zaleceń w obu zaburzeniach. W przypadku CSA postępowanie zależy m.in. od jego rodzaju, przyczyny oraz współistniejących chorób, dlatego wymaga indywidualnej oceny lekarskiej.Jak leczy się obturacyjny bezdech senny?Nie istnieje jedna metoda leczenia odpowiednia dla każdej osoby z obturacyjnym bezdechem sennym (OSA). Dobór terapii zależy m.in. od nasilenia zaburzeń oddychania, objawów, wyniku badania snu, masy ciała, budowy górnych dróg oddechowych, chorób współistniejących oraz tolerancji poszczególnych metod leczenia. Celem terapii jest ograniczenie zdarzeń oddechowych podczas snu, poprawa jego jakości i zmniejszenie konsekwencji związanych z OSA.PAP i CPAPJedną z podstawowych metod leczenia OSA jest terapia dodatnim ciśnieniem w drogach oddechowych (PAP). Najbardziej znaną jej formą jest CPAP (Continuous Positive Airway Pressure), w której urządzenie dostarcza powietrze pod odpowiednim ciśnieniem przez maskę, pomagając utrzymać drożność górnych dróg oddechowych podczas snu.Skuteczność terapii zależy nie tylko od właściwego doboru parametrów urządzenia, ale również od regularnego stosowania i tolerancji leczenia. Znaczenie może mieć odpowiednie dopasowanie maski, komfort oddychania oraz kontrola efektów terapii.Redukcja masy ciałaU osób z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała może być istotnym elementem postępowania, ponieważ nadmierna masa ciała należy do najważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka OSA. Zmniejszenie masy ciała może ograniczyć nasilenie zaburzeń oddychania u części pacjentów.Nie oznacza to jednak, że OSA występuje wyłącznie u osób z nadwagą. Na rozwój zaburzenia wpływają również m.in. budowa górnych dróg oddechowych, wiek oraz inne indywidualne czynniki.Aparaty wewnątrzustneU odpowiednio dobranych pacjentów można stosować aparaty wewnątrzustne, najczęściej urządzenia wysuwające żuchwę do przodu (MAD – mandibular advancement device). Ich zadaniem jest takie ułożenie żuchwy i tkanek górnych dróg oddechowych, aby podczas snu zmniejszyć ich zwężanie.Aparat powinien być odpowiednio dobrany do pacjenta, a skuteczność leczenia wymaga późniejszej oceny. Nie jest to rozwiązanie odpowiednie dla każdej osoby z OSA.Terapia pozycyjnaU części pacjentów liczba zdarzeń oddechowych wyraźnie zwiększa się podczas snu na plecach. Mówimy wówczas o pozycyjnym obturacyjnym bezdechu sennym. W takich przypadkach jednym z elementów postępowania może być terapia pozycyjna, której celem jest ograniczenie czasu spędzanego podczas snu w pozycji nasilającej OSA.Jej przydatność zależy jednak od charakteru zaburzenia potwierdzonego w badaniu snu i nie powinna być traktowana jako uniwersalna metoda leczenia każdego przypadku bezdechu.Leczenie zabiegoweMetody zabiegowe stosuje się u odpowiednio dobranych pacjentów, m.in. wtedy, gdy istotne znaczenie mają określone nieprawidłowości anatomiczne lub gdy inne metody leczenia nie są odpowiednie albo wystarczająco skuteczne. Rodzaj zabiegu zależy od miejsca i charakteru problemu w obrębie górnych dróg oddechowych.Samo wykonanie zabiegu nie oznacza automatycznie całkowitego ustąpienia OSA, dlatego również po leczeniu operacyjnym może być potrzebna ponowna ocena jego skuteczności.Kontrola skuteczności leczeniaLeczenie OSA nie kończy się na wyborze CPAP, aparatu wewnątrzustnego, terapii pozycyjnej czy metody zabiegowej. Ważna jest również ocena, czy zastosowane postępowanie rzeczywiście ogranicza zaburzenia oddychania i poprawia funkcjonowanie pacjenta.Kontrola może obejmować ocenę objawów, tolerancji terapii, danych rejestrowanych przez urządzenie PAP, a w odpowiednich sytuacjach również ponowne badanie snu. Jeśli mimo leczenia utrzymują się nadmierna senność, chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu lub inne niepokojące objawy, sposób postępowania powinien zostać ponownie oceniony.Leczenie obturacyjnego bezdechu sennego powinno być więc dobierane indywidualnie i opierać się nie tylko na wartości AHI, ale na całym obrazie klinicznym pacjenta. Tak samo jak w diagnostyce, pojedynczy parametr nie powinien samodzielnie decydować o wyborze terapii.Jakie mogą być skutki nieleczonego obturacyjnego bezdechu sennego?Nieleczony obturacyjny bezdech senny (OSA) może wpływać zarówno na jakość snu i funkcjonowanie w ciągu dnia, jak i wiązać się z długoterminowymi konsekwencjami zdrowotnymi. Znaczenie mają m.in. nasilenie zaburzeń oddychania, stopień niedotlenienia, występujące objawy oraz choroby współistniejące. Nie każda osoba z OSA doświadcza więc takich samych skutków.Fragmentacja snu i nadmierna sennośćPowtarzające się bezdechy i spłycenia oddychania mogą prowadzić do krótkich wybudzeń i fragmentacji snu, których pacjent często nie pamięta. W rezultacie nawet pozornie odpowiednio długi sen może nie zapewniać oczekiwanej regeneracji. Jedną z konsekwencji może być nadmierna senność w ciągu dnia, przewlekłe zmęczenie lub poczucie niewyspania. AASM podkreśla, że nadmierna senność ma znaczenie kliniczne i wiąże się m.in. z pogorszeniem jakości życia. (AASM)Pogorszenie funkcjonowania w ciągu dniaNiewystarczająco regenerujący i wielokrotnie przerywany sen może wiązać się z problemami z koncentracją i uwagą, obniżeniem sprawności w ciągu dnia oraz pogorszeniem funkcjonowania zawodowego i codziennego. U części osób pojawiają się również rozdrażnienie i pogorszenie samopoczucia.Senność za kierownicą i ryzyko wypadkówSzczególnie istotną konsekwencją OSA jest nadmierna senność podczas czynności wymagających stałej koncentracji. Może ona zwiększać ryzyko błędów, mikrosnu oraz wypadków komunikacyjnych i związanych z pracą. American Heart Association wskazuje na związek OSA ze zwiększonym ryzykiem wypadków drogowych i zawodowych. (professional.heart.org)OSA a układ sercowo-naczyniowyOSA wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym. W badaniach obserwacyjnych wykazywano związki m.in. z nadciśnieniem tętniczym, migotaniem przedsionków, niewydolnością serca, chorobą wieńcową i udarem. Nie oznacza to jednak, że u każdej osoby z OSA rozwinie się jedna z tych chorób ani że sam bezdech jest jedyną ich przyczyną. (Kardiologia American College)OSA a zaburzenia metaboliczneObturacyjny bezdech senny jest również powiązany z zaburzeniami metabolicznymi, w tym insulinoopornością, nieprawidłową gospodarką glukozową i zespołem metabolicznym. Relacje te są złożone, ponieważ OSA i zaburzenia metaboliczne mogą mieć wspólne czynniki ryzyka, szczególnie otyłość. Dlatego również w tym przypadku należy unikać prostego stwierdzenia, że bezdech bezpośrednio „powoduje cukrzycę”. (PubMed)Wpływ na jakość życiaKonsekwencje OSA nie ograniczają się do parametrów badania snu. Senność, zmęczenie, problemy z koncentracją i pogorszenie codziennego funkcjonowania mogą obniżać jakość życia, wpływać na aktywność zawodową, relacje i zdolność wykonywania codziennych obowiązków. (AASM)Dlatego znaczenia OSA nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie wartości AHI. Objawy, zaburzenia utlenowania krwi, choroby współistniejące oraz wpływ bezdechu na codzienne funkcjonowanie tworzą szerszy obraz kliniczny, który powinien być uwzględniany podczas diagnostyki i planowania leczenia.Najczęściej zadawane pytania o bezdech sennyCzy każde chrapanie oznacza bezdech senny?Nie. Chrapanie może występować bez obturacyjnego bezdechu sennego (OSA) i samo w sobie nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Większą uwagę powinno zwrócić głośne lub nieregularne chrapanie połączone z obserwowanymi przerwami w oddychaniu, dławieniem się lub łapaniem powietrza podczas snu oraz nadmierną sennością w ciągu dnia. Rozpoznanie OSA wymaga odpowiedniej oceny klinicznej i badania snu. (PubMed Central (PMC))Czy można mieć bezdech senny bez chrapania?Tak. Brak chrapania nie wyklucza bezdechu sennego. Chrapanie jest częstym objawem OSA, ale obraz zaburzenia może różnić się pomiędzy pacjentami. Dodatkowo w centralnym bezdechu sennym (CSA) mechanizm zaburzeń oddychania jest inny i chrapanie nie musi być charakterystycznym objawem.Czy można mieć bezdech senny bez nadwagi?Tak. Nadwaga i otyłość należą do ważnych czynników ryzyka OSA, ale bezdech senny występuje również u osób z prawidłową masą ciała. Znaczenie mogą mieć m.in. budowa górnych dróg oddechowych, wiek, niektóre cechy anatomiczne oraz inne indywidualne czynniki. Brak nadwagi nie powinien więc prowadzić do wykluczenia OSA przy występowaniu charakterystycznych objawów.Co oznacza AHI 5, 15 i 30?AHI (Apnea-Hypopnea Index) określa liczbę bezdechów i spłyceń oddychania przypadających średnio na godzinę snu. U dorosłych AHI 5–14,9/h odpowiada zakresowi łagodnego OSA, 15–29,9/h – umiarkowanego, a ≥30/h – ciężkiego. Sam AHI nie powinien jednak decydować o znaczeniu zaburzenia ani sposobie leczenia. Pod uwagę bierze się również m.in. objawy, senność dzienną, utlenowanie krwi, choroby współistniejące i cały obraz kliniczny.Jaki lekarz diagnozuje bezdech senny?Przy podejrzeniu bezdechu sennego można rozpocząć od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, który oceni objawy i zdecyduje o dalszej diagnostyce. W zależności od sytuacji pacjent może zostać skierowany m.in. do pulmonologa lub lekarza zajmującego się medycyną snu, a przy określonych problemach anatomicznych również do laryngologa. Ostateczne rozpoznanie OSA nie powinno opierać się wyłącznie na kwestionariuszu lub objawach – wymaga odpowiednio dobranego badania snu i interpretacji wyniku. (AASM)Czy domowe badanie wykryje bezdech senny?Domowe badanie bezdechu sennego (HSAT) może być wykorzystywane do diagnostyki OSA u odpowiednio dobranych dorosłych pacjentów, szczególnie przy zwiększonym prawdopodobieństwie umiarkowanego lub ciężkiego OSA i braku określonych chorób współistniejących. Nie jest jednak odpowiednikiem pełnej polisomnografii. Jeżeli wynik HSAT jest negatywny, niejednoznaczny lub badanie było technicznie niewystarczające, a podejrzenie OSA pozostaje, może być wskazana polisomnografia. (AASM)Czy bezdech senny występuje u kobiet?Tak. OSA występuje zarówno u mężczyzn, jak i u kobiet. U kobiet obraz kliniczny może nie zawsze odpowiadać stereotypowemu połączeniu bardzo głośnego chrapania i obserwowanych bezdechów, dlatego znaczenie mogą mieć również takie dolegliwości jak niewyspanie, zmęczenie czy problemy z jakością snu. Ryzyko OSA może także zmieniać się wraz z wiekiem i po menopauzie.Czy pozycja snu wpływa na OSA?U części pacjentów tak. Pozycyjny OSA nasila się podczas snu na plecach, ponieważ w tej pozycji może łatwiej dochodzić do zwężania górnych dróg oddechowych. W odpowiednio dobranych przypadkach terapia pozycyjna może stanowić jeden z elementów leczenia. Nie oznacza to jednak, że samo spanie na boku jest skutecznym leczeniem każdego przypadku OSA.Czy bezdech senny można wyleczyć?To zależy od przyczyny, nasilenia OSA i sytuacji konkretnego pacjenta. U części osób zmniejszenie masy ciała, leczenie określonych nieprawidłowości anatomicznych lub inne odpowiednio dobrane postępowanie może znacząco ograniczyć zaburzenia oddychania. U innych OSA jest chorobą wymagającą długoterminowego leczenia i kontroli, np. za pomocą PAP/CPAP. Dlatego skuteczności terapii nie powinno się oceniać wyłącznie na podstawie ustąpienia chrapania.Czy CPAP trzeba stosować każdej nocy?Jeżeli CPAP został zalecony jako metoda leczenia OSA, jego skuteczność zależy od regularnego stosowania podczas snu. Urządzenie utrzymuje drożność górnych dróg oddechowych w czasie, gdy jest używane; nie usuwa automatycznie przyczyny OSA po kilku nocach terapii. Sposób stosowania PAP/CPAP oraz ewentualne zmiany leczenia powinny być ustalane z lekarzem na podstawie skuteczności terapii, jej tolerancji i sytuacji pacjenta. Wytyczne AASM rekomendują PAP w leczeniu m.in. dorosłych z OSA i nadmierną sennością. (AASM)Bibliografia-- Kapur V.K., Auckley D.H., Chowdhuri S., Kuhlmann D.C., Mehra R., Ramar K., Harrod C.G. Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult Obstructive Sleep Apnea: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2017;13(3):479–504. DOI: 10.5664/jcsm.6506.- Patil S.P., Ayappa I.A., Caples S.M., Kimoff R.J., Patel S.R., Harrod C.G. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea with Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Clinical Practice Guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2019;15(2):335–343. DOI: 10.5664/jcsm.7640.- Patil S.P., Ayappa I.A., Caples S.M., John Kimoff R., Patel S.R., Harrod C.G. Treatment of Adult Obstructive Sleep Apnea With Positive Airway Pressure: An American Academy of Sleep Medicine Systematic Review, Meta-Analysis, and GRADE Assessment. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2019;15(2):301–334. DOI: 10.5664/jcsm.7638.- Ramar K., Dort L.C., Katz S.G., Lettieri C.J., Harrod C.G., Thomas S.M., Chervin R.D. Clinical Practice Guideline for the Treatment of Obstructive Sleep Apnea and Snoring with Oral Appliance Therapy: An Update for 2015. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2015;11(7):773–827. DOI: 10.5664/jcsm.4858.- Randerath W., Verbraecken J., de Raaff C.A.L. i wsp. European Respiratory Society guideline on non-CPAP therapies for obstructive sleep apnoea. European Respiratory Review. 2021;30(162):210200. DOI: 10.1183/16000617.0200-2021.- Kent D., Stanley J., Aurora R.N. i wsp. Referral of adults with obstructive sleep apnea for surgical consultation: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. Journal of Clinical Sleep Medicine. 2021;17(12):2499–2505. DOI: 10.5664/jcsm.9592.- Chung F., Subramanyam R., Liao P., Sasaki E., Shapiro C., Sun Y. High STOP-Bang score indicates a high probability of obstructive sleep apnoea. British Journal of Anaesthesia. 2012;108(5):768–775. DOI: 10.1093/bja/aes022.- Nagappa M., Liao P., Wong J., Auckley D., Ramachandran S.K., Memtsoudis S., Mokhlesi B., Chung F. Validation of the STOP-Bang Questionnaire as a Screening Tool for Obstructive Sleep Apnea among Different Populations: A Systematic Review and Meta-Analysis. PLOS ONE. 2015;10(12):e0143697. DOI: 10.1371/journal.pone.0143697.- Johns M.W. A new method for measuring daytime sleepiness: the Epworth sleepiness scale. Sleep. 1991;14(6):540–545. DOI: 10.1093/sleep/14.6.540.- Yeghiazarians Y., Jneid H., Tietjens J.R. i wsp. Obstructive Sleep Apnea and Cardiovascular Disease: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2021;144:e56–e67. DOI: 10.1161/CIR.0000000000000988.- American Academy of Sleep Medicine. International Classification of Sleep Disorders – Third Edition, Text Revision (ICSD-3-TR). Darien, IL: American Academy of Sleep Medicine; 2023.