Zaburzenia snu u dorosłych z autyzmem – przyczyny i co pomaga

Dorośli w spektrum autyzmu częściej niż inni źle śpią. Zasypiają dłużej, częściej się wybudzają i oceniają swój sen jako gorszy. Według przeglądu badań w protokole projektu i-Sleep Autism problemy ze snem zgłasza nawet do 89% dorosłych autystycznych, a objawy bezsenności około 60%. Najlepiej przebadaną metodą leczenia jest terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) dostosowana do osób w spektrum. Kołdra obciążeniowa może pomóc części osób w wyciszeniu się, ale nie ma jeszcze badań z randomizacją, które sprawdzałyby ją u dorosłych z autyzmem.W skrócie- Typowe problemy to długie zasypianie, częste wybudzenia, niższa wydajność snu i gorsza ocena jakości snu.- Nasilenie bezsenności u dorosłych w spektrum wiąże się m.in. z nadwrażliwością sensoryczną.- Internetowa CBT-I dostosowana do autyzmu zmniejszyła nasilenie bezsenności w badaniu z randomizacją (163 osoby), a efekt utrzymał się po 6 miesiącach.- Kołdra obciążeniowa: dobre wyniki u dorosłych z zaburzeniami psychicznymi, brak poprawy obiektywnych parametrów snu u autystycznych dzieci, brak badań u dorosłych z autyzmem.- Waga kołdry to ok. 10% masy ciała. W razie wątpliwości lepiej wybrać lżejszą.Ten artykuł dotyczy dorosłych. O śnie dzieci i nastolatków w spektrum piszemy w tekście Zaburzenia snu w autyzmie – przyczyny, objawy i sposoby wsparcia.Jak często dorośli w spektrum autyzmu mają problemy ze snem?Często. Protokół badania i-Sleep Autism (Spaargaren i in., 2024) zbiera dostępne dane. Problemy ze snem, czyli objawy bezsenności lub słaba jakość snu, należą do najczęstszych skarg dorosłych autystycznych. W poszczególnych badaniach dotyczą nawet 89% osób. Same objawy bezsenności występują u około 60%.Wyniki różnią się między badaniami, bo autorzy stosują różne definicje i różne grupy badanych. Dlatego lepiej traktować te liczby jako orientacyjne, a nie jako dokładną częstość.Czym różni się sen dorosłych autystycznych?Metaanaliza badań nad snem dorosłych z ASD i ADHD (Ramos-Quiroga, European Psychiatry 2021, streszczenie konferencyjne) porównała dorosłych w spektrum z osobami bez diagnozy. U dorosłych w spektrum stwierdzono:- dłuższe zasypianie (wydłużona latencja snu),- niższą wydajność snu, czyli mniejszą część czasu w łóżku przespaną,- więcej wybudzeń w nocy,- gorszą subiektywną ocenę jakości snu,- większy udział najpłytszej fazy snu (N1).Podobne różnice opisano u dorosłych z ADHD. Autyzm i ADHD często współwystępują, więc u wielu osób te trudności się sumują.Dlaczego osobom w spektrum trudniej zasnąć?Przyczyn jest zwykle kilka naraz. W badaniu 631 dorosłych z autyzmem (Hohn i in., 2019) większe nasilenie bezsenności wiązało się z nadwrażliwością sensoryczną, zwłaszcza wzrokową, oraz z trudnościami w umiejętnościach społecznych. Autorzy podkreślają, że to związek, a nie dowód przyczyny. Jako możliwy wspólny mechanizm wskazują rozregulowany zegar biologiczny.W praktyce do złego snu przyczyniają się często:- bodźce, które innym nie przeszkadzają: światło z ulicy, tykanie zegara, faktura pościeli, zapach,- napięcie i „gonitwa myśli” po dniu pełnym bodźców i maskowania,- przesunięty rytm dobowy, czyli późne zasypianie i późne budzenie,- współwystępujące lęk, depresja lub ADHD i przyjmowane leki.Każdy z tych czynników wymaga innego podejścia. Dlatego warto najpierw ustalić, co przeszkadza najbardziej, a dopiero potem dobierać metodę.Co pomaga w bezsenności u dorosłych w spektrum?Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I)CBT-I to podstawowa metoda leczenia przewlekłej bezsenności u dorosłych. Ma też najmocniejsze dane u osób w spektrum. W badaniu z randomizacją i-Sleep Autism (Spaargaren i in., Sleep 2026) 163 dorosłych autystycznych z bezsennością korzystało z internetowej, wspieranej przez terapeutę wersji CBT-I albo z samej psychoedukacji o higienie snu. W grupie CBT-I nasilenie bezsenności spadło wyraźnie bardziej. Spadło też pobudzenie przed snem, a efekt utrzymał się po 6 miesiącach. Program nie zmienił poziomu lęku, depresji ani codziennego funkcjonowania. Wiele osób nie ukończyło wszystkich modułów.Przegląd systematyczny (Cullen i in., 2025) objął 8 badań CBT-I u osób z autyzmem lub ADHD. Wynika z niego, że terapia działa w krótkim okresie. Badania były jednak małe, a sposób prowadzenia terapii bardzo różny.W praktyce CBT-I dla osób w spektrum wymaga zwykle dostosowania: konkretnych, dosłownych instrukcji, wizualnych planów, przewidywalnej struktury sesji i uwzględnienia potrzeb sensorycznych.Uporządkowanie rytmu dnia i otoczenia- Stałe godziny wstawania, także w weekendy. To one najmocniej „ustawiają” zegar biologiczny.- Dzienne światło rano i przyciemnione, ciepłe światło wieczorem.- Sypialnia dopasowana do wrażliwości: zaciemnienie, zatyczki lub szum tła, pościel bez drażniących szwów i metek.- Przewidywalna, krótka rutyna przed snem, za każdym razem w tej samej kolejności.Melatonina i lekiMelatonina bywa stosowana przy przesuniętym rytmie dobowym. Dawkę i porę przyjmowania powinien ustalić lekarz. O innych lekach nasennych decyduje wyłącznie lekarz po ocenie stanu zdrowia i innych przyjmowanych leków. Leki nie zmniejszają nadwrażliwości sensorycznej, dlatego zwykle są tylko jednym z elementów planu.Czy kołdra obciążeniowa pomaga dorosłym z autyzmem?Może pomóc części osób, ale dowody są ograniczone. Oto, co wiadomo z badań:- Dorośli z zaburzeniami psychicznymi. W badaniu z randomizacją Ekholm i in. (2020) uczestniczyło 120 osób z depresją, chorobą dwubiegunową, zaburzeniem lękowym uogólnionym lub ADHD. Po 4 tygodniach z kołdrą łańcuszkową bezsenność zmniejszyła się wyraźnie bardziej niż z lekką kołdrą kontrolną. W badaniu nie było osób z autyzmem.- Autystyczne dzieci. W badaniu z randomizacją Gringras i in. (2014) kołdra obciążeniowa nie wydłużyła snu mierzonego obiektywnie, ale dzieci i rodzice częściej ją wybierali i lepiej oceniali.- Dorośli z autyzmem. Nie znaleźliśmy opublikowanego badania z randomizacją w tej grupie. Przegląd z 2024 roku (Yu i in., Frontiers in Psychiatry) uznaje kołdry za obiecujące narzędzie, ale podkreśla potrzebę dużych, dobrze zaprojektowanych badań.Proponowany mechanizm to głęboki, równomierny nacisk działający na czucie głębokie. Więcej o tym piszemy w artykule Propriocepcja, czucie głębokie a sen. Szersze omówienie badań znajdziesz w tekście Kołdra obciążeniowa na bezsenność.Jak dobrać kołdrę obciążeniową dla dorosłej osoby w spektrum?- Waga: około 10% masy ciała. Przy dużej wrażliwości na dotyk lepiej zacząć od lżejszej.- Stopniowe oswajanie: najpierw kilkanaście minut wieczorem na kanapie, potem część nocy.- Tkanina i temperatura: mają znaczenie przy nadwrażliwości. Warto wybrać materiał, którego dotyk jest przyjemny, i sprawdzić, czy kołdra nie przegrzewa.- Bezpieczeństwo: osoba musi samodzielnie zdjąć kołdrę. Nie stosuj jej przy ciężkich chorobach układu oddechowego lub krążenia ani bez konsultacji z lekarzem, jeśli są wątpliwości zdrowotne.Informacja od MakumiSzyjemy kołdry obciążeniowe. Z rozmów z klientami wiemy, że osoby w spektrum zwracają uwagę przede wszystkim na fakturę tkaniny i temperaturę, a dopiero potem na wagę. To nasze obserwacje, a nie wyniki badań. Kołdry obciążeniowe nie podlegają zwrotowi w trybie odstąpienia od umowy. Szczegóły znajdziesz na stronie zwroty. Jeśli nie masz pewności co do wagi, napisz do nas przed zakupem.Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani terapeuty. Przewlekła bezsenność wymaga konsultacji ze specjalistą.FAQ – sen dorosłych w spektrum autyzmuCzy osoby autystyczne potrzebują więcej snu?Nie ma dowodów, że potrzebują go więcej. Ich sen jest jednak częściej przerywany i mniej wydajny, więc ta sama liczba godzin w łóżku może dawać mniej odpoczynku.Czy higiena snu wystarczy?Zwykle nie. W badaniu i-Sleep Autism sama psychoedukacja o higienie snu działała wyraźnie słabiej niż CBT-I.Czy można łączyć CBT-I, melatoninę i kołdrę obciążeniową?Tak. Metody działają na różne elementy problemu i się nie wykluczają. O melatoninie i lekach decyduje lekarz.Od czego zacząć?Od dzienniczka snu prowadzonego przez 1–2 tygodnie: o której kładziesz się i wstajesz, ile razy się budzisz, co przeszkadzało. Z takim zapisem łatwiej rozmawiać z lekarzem lub terapeutą CBT-I.Źródła- Spaargaren K.L. i in. (2024). Protocol of a randomized controlled trial into guided internet-delivered CBT for insomnia in autistic adults (i-Sleep Autism). Contemporary Clinical Trials, 146, 107704. research.vu.nl- Spaargaren K.L. i in. (2026). i-Sleep Autism – wyniki badania z randomizacją. Sleep, doi 10.1093/sleep/zsag199. Omówienie: DocWire News- Ramos-Quiroga J.A. (2021). Sleep in adults with autism spectrum disorder and ADHD: a meta-analysis. European Psychiatry, 64(S1), S171 (streszczenie). doi 10.1192/j.eurpsy.2021.454- Hohn V.D. i in. (2019). Insomnia severity in adults with autism spectrum disorder is associated with sensory hyper-reactivity and social skill impairment. J Autism Dev Disord, 49(5), 2146–2155. doi 10.1007/s10803-019-03891-8- Cullen M. i in. (2025). Effectiveness of CBT-I in individuals with neurodevelopmental conditions: a systematic review. J Sleep Res, 34(5), e70058. doi 10.1111/jsr.70058- Ekholm B. i in. (2020). A randomized controlled study of weighted chain blankets for insomnia in psychiatric disorders. J Clin Sleep Med, 16(9), 1567–1577. PubMed 32536366- Gringras P. i in. (2014). Weighted blankets and sleep in autistic children – a randomized controlled trial. Pediatrics, 134(2), 298–306. PubMed 25022743- Yu J. i in. (2024). The effect of weighted blankets on sleep and related disorders: a brief review. Frontiers in Psychiatry, 15, 1333015. doi 10.3389/fpsyt.2024.1333015